Làng Quảng Phú Cầu có lịch sử lâu đời, từ thời vua Lê Thánh Tông vào thế kỷ 15. Thời xưa, người dân trong làng chủ yếu kiếm sống bằng nghề trồng trọt và đánh cá. Theo thời gian, họ đã phát triển một kỹ năng độc đáo là làm nhang. Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm hương ở Quảng Phú Cầu có lịch sử hơn trăm năm trước, bắt đầu ở thôn Phú Lương Thượng và dần dần mở rộng sang các thôn khác trong xã như Xà Cầu, Quảng Nguyên, Phú Lương và Đạo Tú. “Tổ tiên chúng ta đã làm nghề này từ đó, đặc điểm nổi bật của hương Quảng Phú Cầu là không chứa hóa chất”, người dân trong làng chia sẻ.

Ban đầu, nghề làm nhang ở làng chỉ là một công việc phụ được làm trong thời gian rảnh rỗi giữa các vụ mùa. Tuy nhiên, do nhu cầu về nhang cho mục đích văn hóa tâm linh ngày càng tăng nên nghề này đã phát triển thành một ngành phát đạt, trở thành nghề chính của 70% gia đình trong làng. Hiện nay, nó là nguồn thu nhập chính của gần 3,000 gia đình, mang lại cho họ thu nhập trung bình hàng ngày từ 300,000 đồng đến 500,000 đồng.

Để làm ra một que hương hoàn chỉnh, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn. Từ chọn nguyên liệu, làm chân hương, nhuộm chân hương cho đến công đoạn xay bột thảo mộc rồi chuyển đến nơi se bột để làm nên thành phẩm cuối cùng. Tất cả đều được người thợ làm với sự khéo léo, tỉ mỉ. Nguyên liệu để làm chân hương chủ yếu là tre, vầu. Tăm hương ở đây được làm từ tre già, đảm bảo độ bền và khả năng cháy đều. Mỗi cây hương đều mang theo tâm huyết và sự khéo léo của người làm nghề, với hương thơm dịu nhẹ, tự nhiên.

Phơi tre và vuốt tre để làm chân hương

Nhuôm chân hương

Chân nhang được bó lại thành chùm lớn và đem đi phơi khô để chuẩn bị cho công đoạn se nhang

Trong quy trình làm hương truyền thống tại làng nghề Quảng Phú Cầu (Hà Nội), công đoạn phức tạp và đòi hỏi sự khéo léo bậc nhất chính là pha trộn hỗn hợp bột thơm, sau đó cuộn đều quanh những thanh tre đã được vót sẵn để khi đốt lên, hương cháy thật chậm và tỏa ra mùi thơm dịu nhẹ, dễ chịu, thanh khiết. Đây được xem là “linh hồn” của mỗi nén hương, quyết định chất lượng và hương thơm đặc trưng mà không nơi nào có thể sao chép. Để tạo nên thứ bột thơm ấy, người nghệ nhân phải kỳ công tuyển chọn và phối trộn tới 28 loại dược liệu quý, mỗi loại giữ một vai trò riêng trong việc tạo hương và giữ lửa cho nén hương. Tùy từng loại nhang mà nghệ nhân lựa chọn nguyên liệu phù hợp từ trầm hương, thông, đàn hương, long não, hương hương, quế, nhựa cây, rễ cây. Người thợ khi làm hương phải khéo léo, nhẹ nhàng, chắc chắn trong quá trình làm hương để bột bám đều vào từng cây nhang.

Sau đó, người thợ dùng một tay cầm lõi tre, tay kia lấy lượng bột thơm vừa đủ, rồi nhẹ nhàng lăn đều trên mặt bàn hoặc máy se nhang (với nhang truyền thống, thường se bằng tay). Động tác lăn phải đều, nhanh, bột thơm bám quanh lõi tre thành lớp mỏng vừa phải, không quá dày hay quá mỏng để khi đốt nhang cháy đều, không tắt giữa chừng và giữ hương thơm lâu.

Trộn hương để se hương làm nhang

Se nhang

Sau khi se xong, những bó nhang được mang ra sân phơi dưới nắng tự nhiên từ 1 – 2 ngày. Nắng càng tốt thì nhang càng thơm và giữ màu đẹp. Đây cũng là thời điểm làng Quảng Phú Cầu rực rỡ sắc đỏ, nâu vàng của những bó nhang xòe tán như những bông hoa rực rỡ phủ kín các sân phơi, tạo nên hình ảnh đặc trưng nổi tiếng của làng nghề. Nhang sau khi phơi khô sẽ được thu gom, phân loại theo kích cỡ, hương liệu rồi đóng thành từng bó, từng kiện mang đi tiêu thụ trong và ngoài nước. Đặc biệt vào dịp Tết Nguyên đán, làng hương Quảng Phú Cầu lại nhộn nhịp tất bật gấp nhiều lần để kịp cung cấp cho thị trường.

 

 

Quá trình phơi nhanh phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, nắng càng to nhang sẽ có màu vàng đẹp mắt

 

Hiện nay, Quảng Phú Cầu có 8 sản phẩm OCOP, trong đó 4 sản phẩm OCOP phân hạng 3 sao (Hương trầm Từ Bi Hương, Hương quế Từ Bi Hương, Hương bồ kết Từ Bi Hương, Hương thảo mộc Từ Bi Hương); 4 sản phẩm OCOP phân hạng 4 sao (Nụ Trám Từ Bi Hương, Nụ Trầm Từ Bi Hương, Nụ Quế Từ Bi Hương và Hương vòng Từ Bi Hương). Năm 2024, Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu được công nhận là điểm du lịch làng nghề và có lịch sử làm tăm hương hơn 100 năm.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, làng hương Quảng Phú Cầu vẫn giữ trọn nét đẹp của một làng nghề truyền thống, nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa dân tộc qua từng nén hương thơm ngát. Không chỉ là sản phẩm phục vụ đời sống tâm linh, mỗi cây nhang nơi đây còn là kết tinh của bàn tay khéo léo, tâm huyết và niềm tự hào của biết bao thế hệ nghệ nhân. Giữa nhịp sống hiện đại, làng hương Quảng Phú Cầu vẫn rực rỡ sắc màu mỗi độ vào vụ, níu giữ những giá trị truyền thống ngàn đời và trở thành điểm đến đầy cuốn hút cho du khách trong và ngoài nước khi muốn tìm hiểu về văn hóa làng nghề Việt Nam