Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P. 42): Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn (Hà Nam) – Khôi phục nét văn hóa lúa nước của cư dân đất Việt

07-09-2022

(ky luc – top) Có dịp về mảnh đất Đọi Sơn thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam những ngày đầu năm, người người sẽ không khỏi háo hức với không khí rộn ràng, sắc màu rực rỡ của lễ hội xuống đồng lớn nhất khu vực đồng bằng Bắc Bộ - Lễ hội Tịch điền. Lễ hội diễn ra từ ngày mùng 5 đến ngày mùng 7 tháng Giêng Âm lịch hàng năm.

 

Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn - Nguồn gốc xa xưa

Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn có nguồn gốc từ xa xưa. Tương truyền, vào thời vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn), nhà vua vốn là người coi trọng nông nghiệp và sống gần gũi với muôn dân. Vua nhận thấy vùng núi Đọi sông Châu có vị trí chiến lược quan trọng đối với kinh đô Hoa Lư nên vào mùa Xuân năm Đinh Hợi (987), vua Lê Đại Hành đã cùng bá quan trực tiếp cày ruộng ở xã Đọi Sơn để khuyến khích nhân dân mở mang nông trang, ổn định cuộc sống.

 

 

Tranh vẽ quang cảnh Tịch điền thời xưa

 

Cũng trong lần xuống ruộng cày đầu xuân năm 987, nhà vua đã bắt được chum vàng, năm sau đó (năm 988) nhà vua lại bắt được chum bạc khi thực hiện lễ Tịch điền ở xã Bàn Hải, vì thế những thửa ruộng này được gọi là Kim Điền và Ngân Điền. Cũng từ đó, vào đầu xuân mỗi năm, nhà vua lại ra đồng cày ruộng, làm lễ Tịch điền để cầu được mùa.

Lễ Tịch điền được duy trì qua nhiều đời vua Lý, Trần, hậu Lê; đặc biệt dưới thời đại của triều Nguyễn, nghi lễ có nhiều “niêm luật” cụ thể, được tổ chức quy mô do bộ Lễ chủ trì và đến thời vua Khải Định thì nghi lễ bị gián đoạn.

 

Khôi phục nét văn hóa lúa nước qua lễ hội Tịch điền Đọi Sơn

Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn là một lễ hội truyền thống xuống đồng cày ruộng và cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cho đến ngày nay, nông nghiệp vẫn luôn giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế nước ta. Chính vì lẽ đó, từ năm 2009 - lễ hội Tịch điền Đọi sơn đã được tái hiện trở lại, được tổ chức hằng năm vào mùng 5 đến mùng 6 tháng Giêng (âm lịch) trên quê hương Đọi Sơn thuộc xã Tiên Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.

 

 

Toàn cảnh lễ hội Tịch điền Đọi Sơn

 

Nghi trình mở đầu là lễ rước chân nhang từ đền thờ vua Lê Đại Hành về chùa Đọi. Tiếp đó là lễ cáo yết xin Thành hoàng làng cho mở cửa đình Đọi Tam và hội thi trang trí trâu - Thay vì trang trí bằng vải đỏ thời xưa, những chú trâu tham gia lễ Tịch điền được trang trí bằng những nét vẽ tứ linh, tứ quý thu hút rất nhiều họa sĩ thỏa sức sáng tạo với những gam màu sắc sặc sỡ, hình ảnh độc đáo, ấn tượng trên mình trâu. Những chú trâu tham gia hội thi được lựa chọn từ các xã với tiêu chí có hình dáng đẹp, béo khỏe và hiền lành. Trâu đoạt giải trong hội thi sẽ tham gia nghi lễ Tịch điền, được đóng cày xuống ruộng vào sáng mùng 7 tháng Giêng . Qua đó, hình ảnh “con trâu là đầu cơ nghiệp” trong văn hóa nông nghiệp cũng như giá trị, vai trò của con trâu đối với nhà nông một lần nữa được khẳng định.

 

Giàn trống khai hội 

 

Những chú trâu được trang trí và lựa chọn để thực hiện nghi lễ Tịch điền

 

Đặc biệt, lễ cày Tịch điền được tiến hành trọng thể với nghi thức cổ truyền là nghi lễ nhập thế vua Lê - Một cụ ông đức độ, thần thái uy nghiêm đã được chọn trong cộng đồng cư dân Đọi Sơn khoác áo Long bào, đeo mặt nạ thực hiện nghi lễ hóa thân thành hình tượng vua Đại Hành xuống mở những sá cày lễ đầu tiên trên thửa ruộng phù sa màu mỡ. Lễ tịch điền được tiến hành theo thứ tự: vua Lê Đại Hành cày 3 sá, lãnh đạo tỉnh Hà Nam cày 5 sá, lãnh đạo huyện Duy Tiên cày 7 sá, lãnh đạo xã Đọi Sơn và các bô lão cày 9 sá.

 

 

Lễ nhập thế vua Lê 

 

Cùng với nghi lễ cày ruộng còn có đám rước kiệu vua, múa rồng, múa lân, biểu diễn trống cùng các hoạt động thể thao như:  Thi đấu bóng chuyền, cờ tướng… và trưng bày triển lãm sản phẩm nông nghiệp, làng nghề…

 

 

Lễ rước kiệu

 

Với những thông điệp được truyền tải, cùng những văn hóa nông nghiệp được tái hiện - lễ hội Tịch điền Đọi Sơn như một lời nhắc nhở của các bậc tiền nhân gửi đến các thế hệ phải chú trọng vào sản xuất nông nghiệp và ghi nhớ công ơn của cha ông trong việc khai phá ruộng đồng.

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh: Internet)