Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P. 48) Lễ hội rước pháo làng Đồng Kỵ (Bắc Ninh) - Âm vang ngày Thánh Thiên Cương

10-09-2022

(ky luc – top) Mặc dù là lễ hội truyền thống với quy mô làng, nhưng lễ hội rước pháo là Đồng Kỵ (xã Đồng Quang, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) diễn ra từ mùng 4,5,6 tháng Giêng (âm lịch) là một trong những lễ hội giàu bản sắc truyền thống của vùng đất Bắc Ninh, khởi đầu cho mùa xuân mới hàng năm.

 

Lễ hội rước pháo làng Đồng Kỵ và sự tích về Đức Thánh Thiên Cương

Theo dân gian truyền lại, thời vua Hùng – có ông Cương Công, con trai ông Kinh Bắc quận vương, có công dẹp giặc Xích Quỷ, được vua phong là Thiên Cương. Trên đường dẹp giặc, Thiên Cương đã về Đồng Kỵ tuyển quân chọn tướng. Vào ngày mùng 4 tháng Giêng, ông ra lệnh xuất quân đánh giặc. Thiên Cương chia quân làm 4 tốp vào giao cho 4 tướng chỉ huy. Trong buổi xuất quân, mọi người tổ chức đốt pháo reo hò, tạo không khí náo nhiệt, hào hùng để động viên quân sĩ. Khi dẹp giặc xong, Thiên Cương trở về Đồng Kỵ mở hội ăn mừng.

 

 

Đình Đồng Kỵ , nơi thờ phục Đức Thánh Thiên Cương (Ảnh: Bắc Ninh Online)

 

Nét độc đáo trong lễ hội rước pháo làng Đồng Kỵ

Làng Đồng Kỵ thuộc xã Đồng Quang, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Tuy chỉ là một lễ hội ở quy mô nhỏ nhưng hội làng Đồng Kỵ  vẫn nổi tiếng khắp cả nước bởi duy trì được nét truyền thống đặc sắc. Trước kia lễ hội kéo dài hàng tuần nhưng nhiều năm trở lại đây lễ hội  tập trung  diễn ra từ mùng 4 đến 6 mùng tháng Giêng (âm lịch).

Lễ hội thực chất được bắt đầu từ 20h tối Giao thừa là lễ chạy quan đám, dựa theo cuộc tổng động viên quân lính đánh giặc xưa kia. Đến ngày mùng 3 tháng Giêng âm lịch, từ sáng sớm người dân đã cử hành nghi lễ rước thỉnh Đức Thánh Thiên Cương lên Đền Trung. Chính hội sẽ là ngày mùng 4 với lễ rước pháo.

 

Đại diện Quan đám sẽ cử hành phần lễ tại đền thờ. (Ảnh: Bắc Ninh Online)

 

Hàng năm, làng sẽ chọn 4 người đến tuổi 50 ở mỗi giáp làm 4 vị tướng xuất quân đánh giặc (quan đám đỏ). Mỗi vị tướng sẽ có trách nhiệm tổ chức quân cũng như làm ra một quả pháo từ nhỏ đến to, quả nhỏ (pháo tư) dài khoảng 5m, quả lớn nhất (pháo nhất) có thể lên đến 15m, hình quả pháo là hình trụ tròn, đường kính có thể lên tới hơn 1m.

 

Trong lễ hội làng rước pháo làng Đồng Kỵ , vài trăm thanh niên trai tráng sẽ rước 2 "ông pháo" làm bằng gỗ, dài 5-6m qua các trục đường chính về đình làng, rồi tiếp tục cởi trần rước 4 ông đám. (Ảnh: Quý Đoàn - Công An Nhân Dân Online)

 

Nên hàng tháng trước ngày mở hội, các gia đình trong làng thi nhau làm pháo. Pháo để thờ thần và thi đốt trong ngày hội nên được làm rất cẩn thận. Nguyên liệu làm pháo là tre, nứa, cơm, cót, giấy. Trước khi làm pháo, nguyên liệu và nơi làm pháo đều phải được tẩy uế bằng nước gừng và người làm pháo phải là trai tinh (trai tân). Gia đình nào cũng muốn pháo của mình được giải để làng chọn rước và đốt, nên trong quá trình làm pháo được mọi người giữ kín.

Hàng năm, làng sẽ chọn 4 người đến tuổi 50 ở mỗi giáp làm 4 vị tướng xuất quân đánh giặc (Quan đám đỏ). Mỗi vị tướng sẽ có trách nhiệm tổ chức quân cũng như làm ra một quả pháo từ nhỏ đến to, quả nhỏ (pháo tư) dài khoảng 5m, quả lớn nhất (pháo nhất) có thể lên đến 15m, hình quả pháo là hình trụ tròn, đường kính có thể lên tới hơn 1m.

 

Để chuẩn bị cho lễ rước pháo, làng Đồng Kỵ phải chuẩn bị từ 20 tháng Chạp và tuyển chọn kỹ lưỡng thanh niên trai tráng tham dự. (Ảnh: Thanh Niên)

 

Vào ngày mùng 4 tháng Giêng, lễ rước pháo  ra đình để hội quân. Hội pháo Đồng Kỵ được tổ chức trong sân đình chùa và đền làng, được dựng ở phía Đông Bắc của làng bên bờ sông Ngũ Huyện Khê. Sau lễ thờ Thành hoàng làng là phần hấp dẫn nhất của lễ hội là đốt 4 quả pháo (để khích lệ tinh thần quân lính xưa kia).

 

 

Quả pháo khổng lồ được trang trí Long - Lân - Quy - Phụng. (Ảnh: Thanh Niên)

 

Do pháo có kích thước lớn, dễ gây nguy hiểm nên từ năm 1994 theo quyết định của Chính phủ ban hành chỉ thị cấm đốt pháo, nên lễ hội đã thay đổi ít nhiều trong tục rước pháo, không còn đốt pháo thật thay vào đó chỉ dùng “pháo giả” trong lễ hội.

 

(Ảnh: dulich go)

 

Ngoài hoạt động thi đốt pháo, lễ hội còn có nghi thức tế lễ, lễ rước, trò “dô ông đám” đan xe cùng nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật dân gian được tổ chức như bịt mắt bắt dê, đua thuyền, đấu vật, đu tiên, chọi gà, cờ tướng.

Đặc biệt vào cả ngày mùng 4 và các buổi sáng mùng 5, mùng 6 - lễ hội còn có thêm hát Quan họ trên thuyền và trình diễn diễn Tuồng ngay trong sân đình vào mỗi tối.

 

Hát Quan họ trên thuyền trong lễ hội rước  pháo Đồng Kỵ. (Ảnh: Bắc Ninh Online )

 

Có thể nói lễ hội rước pháo làng Đng Kỵ diễn ra với các hoạt động tâm linh tín ngưỡng và văn hóa dân gian đặc sắc, đồng thời có dịp chứng kiến quá trình đô thị hóa tiêu biểu của một làng tiểu nông điển hình của Bắc Ninh nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống với các lễ nghi và sinh hoạt tâm linh, văn hóa được thể hiện tập trung trong ngày lễ hội.

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh nguồn: Internet)