Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P.58): Lễ hội đua bò Bảy Núi (An Giang) - Rộn ràng ngày hội văn hóa, thể thao đồng bào dân tộc Khmer

16-09-2022

(ky luc – top) Lễ hội đua bò Bảy Núi là sự kiện văn hoá - thể thao được tổ chức hàng năm ở An Giang, nhân dịp lễ Sene Dolta của đồng bào dân tộc Khmer.

 

Nguồn gốc ra đời lễ hội đua bò Bảy Núi

Thuở xưa, vào các mùa vụ sản xuất nông nghiệp, bà con Khmer ở Tịnh Biên và Tri Tôn (thuộc tỉnh An Giang) thường tổ chức lễ hội đua bò. Mùa gặt (mùa khô) thường có đua xe bò (đôi bò kéo theo một chiếc xe bánh nhỏ) trên lộ đất. Mùa cấy (mùa mưa) thường có đua bò kéo bừa trên nền ruộng.

Mỗi năm vào mùa cấy nhiều nông dân Khmer từ các phum, sóc kéo cày đến cày ruộng cho chùa. Dịp ấy, họ rủ nhau đua các đôi bò kéo bừa, dần dần thành thông lệ và được Sư cả từng chùa đứng ra tổ chức, tặng thưởng cho các đôi thắng cuộc và từ đó việc đua bò Bảy Núi trở thành lễ hội đua bò truyền thống hàng năm của người dân tộc Khmer.

 

Ảnh: Saigon Times
 

Thời gian - địa điểm, diễn ra lễ hội đua bò Bảy Núi

Khi con nước thượng nguồn sông Mê Kông cuồn cuộn phù sa vun bồi cho Đồng bằng sông Cửu Long, đó cũng chính là lúc đồng bào Khmer Nam bộ nói chung và An Giang nói riêng nô nức đón lễ Sene Dolta (29-8 đến 1-9 âm lịch) và niềm vui đó còn được nhân lên vì trong dịp này lại đón thêm một ngày hội truyền thống đặc biệt, đó là hội đua bò Bảy Núi – môn thể thao truyền thống mang nét đặc trưng của vùng đồng bào dân tộc Khmer.

 

Ảnh: Internet

 

Từ năm 1992 đến nay, hoạt động này đã được nâng cấp thành “Ngày hội Văn hóa – Thể thao” quy mô cấp tỉnh, do huyện miền núi Tri Tôn và Tịnh Biên của tỉnh An Giang luân phiên đăng cai tổ chức.

 

Công tác chuẩn bị cho lễ hội đua bò Bảy Núi

Để chuẩn bị cho cuộc đua bò, Ban tổ chức cần chọn một khoảng ruộng bằng phẳng, chiều dài chừng 200 m, ngang 100 m có nước xăm xắp, được "trục" xới nhiều lần cho có độ trơn của bùn, bốn bên có bờ bao và điểm đích có đoạn đường trống để làm độ dừng an toàn cho bò. Đoạn đường đua chính chỉ cần 120m theo khoảnh ruộng cặp sát bờ bao. Nơi xuất phát được cắm 2 cây cờ màu xanh, đỏ mỗi cây cách nhau 5m, và tại điểm đích cũng vậy. Đôi bò nào đứng ở vị trí cây cờ màu gì thì điểm đích cũng theo màu của cây cờ đó.

 

 

Ảnh: Internet

 

Việc chuẩn bị cho các “vận động viên” (là những chú bò tham gia thi đấu) được chăm sóc kĩ từ mấy tháng trước khi trận đấu bắt đầu. Để có kết quả tốt, người chủ phải cho ăn những thức ăn giàu dinh dưỡng và trải qua quá trình tập luyện gian khổ. Với những chiếc lục lạc vàng sáng loáng, chiếc ách sơn đẹp mắt cùng cặp sừng nhỏ nhắn nhưng chắc chắn, các đôi bò bắt cặp nhau chờ vào vòng đua.

 

Sôi nổi cuộc đua bò Bảy Núi

Trong cuộc thi, từng đôi bò phải tranh nhau quyết liệt với từng đối thủ qua từng vòng đấu, chỉ cần thua một vòng là bị loại ra khỏi cuộc chơi. Từng cặp đối thủ loại nhau trực tiếp cho đến vòng cuối cùng.

Người điều khiển đôi bò thi đấu cũng thuộc tay nhà nghề, gan dạ, khôn khéo, mưu trí để hiểu ý đôi bò của mình mà thúc giục chúng vào thời điểm thích hợp, đồng loạt, không lệch đường đua. Nếu không may, người điều khiển đôi bò chạy trước không đứng vững trên thanh bừa, rơi xuống đất sẽ bị đôi bò chạy sau giẫm đạp lên rất nguy hiểm.

 

Ảnh: Internet

 

Luật thi đấu không giống bất kỳ luật của cuộc tranh tài nào khác. Mỗi đôi bò được đặt ách vào cổ để kéo cái bừa có người điều khiển đứng lên trên. Trước khi thi đấu, hai người điều khiển bò thi đấu được rút thăm ai trước, ai sau (nhưng thông thường đôi đi sau có phần ưu thế hơn).

Bắt đầu thi đấu, cả hai đôi bò sẽ phải chạy chậm quanh sân như để làm “nóng” cuộc đua, gọi là “vòng hô”. Sau hai “vòng hô” là tới điểm phất cờ (đôi trước, đôi sau chứ không phải chạy song song) để bước vào “vòng thả”. Đoạn “thả” quyết định phân thắng bại, nếu đôi trước bị đôi sau đạp lên bay qua mặt là đội sau thắng.

 

 

Ảnh: Internet

 

Cuộc đua cứ như vậy, hết đôi này đến đôi khác, đạp tung nước trong tiếng reo hò cổ vũ cuồng nhiệt của khán giả. Ngược lại, nếu đôi bò chạy trước nhanh hơn, không để đôi sau đuổi kịp, qua mặt và về đến đích là đôi bò đó thắng cuộc. Trên đường đua, đôi bò nào bị sức ép cổ vũ của khán giả, bỏ đường chạy cũng bị loại.

Mỗi lần lễ hội đua bò Bảy Núi được tổ chức, có khoảng 70 đôi bò tham gia. Huyện nào đăng cai tổ chức sẽ được ưu tiên một số lượng tham gia theo qui định. Hiện nay, những người có bò đăng ký tham gia lễ hội không chỉ khoanh vùng ở Tịnh Biên và Tri Tôn, ban tổ chức còn mời gọi các tay đua từ nhiều địa phương khác để tạo thêm số lượng tham gia phóng phú, sôi nổi, lễ hội thêm tưng bừng, hào hứng.

 

Ảnh: VOV

 

Trong quan niệm của người Khmer, đôi bò thắng giải mang đến cho cả phum sóc nhiều niềm vui, may mắn để có một vụ mùa bội thu. Sau khi thắng cuộc, người Khmer không giết, cũng không bán mà gìn giữ cặp bò chiến thắng như một tài sản quý báu của gia đình và phum sóc.

Có thể nói, lễ hội đua bò Bảy Núi là môn thể thao hấp dẫn nên ngay từ sáng sớm bà con đã có mặt đông đảo tại địa điểm đua bò. Từ lúc cuộc đua bắt đầu cho đến kết thúc không khí lúc nào cũng tưng bừng và hào hứng, tiếng vỗ tay, reo hò, sôi nổi cổ động dành cho những người điều khiển các đôi bò giỏi hoặc những pha về đích gay go, quyết liệt. Làm cho các phum, sóc sôi nổi trong dịp lễ hơn.

 


Anh Thư (Tổng hợp, ảnh nguồn: Internet)