Top 100 Lễ hội và sự kiện nổi bật của Việt Nam 2022 (P.63): Lễ hội Ok Om Bok - Độc đáo nghi thức cúng thần mặt trăng

20-09-2022

(ky luc – top) Lễ hội Ok Om Bok hay còn gọi là lễ cúng trăng có nguồn gốc từ lâu đời của người Khmer, được tiến hành hàng năm vào ngày rằm tháng 10 âm lịch.

 

Nguồn gốc lâu đời lễ hội Ok Om Bok

Người Khmer Nam bộ chủ yếu làm nông nên gắn bó mật thiết và tôn thờ tự nhiên như những vị thần. Mặt trăng được xem như vị thần cai quản thời gian, thủy triều và thời tiết. Do đó lễ hội Ok Om Bok hay còn gọi lễ cúng trăng, luôn được diễn ra vào rằm tháng 10 âm lịch (ngày 14 và 15 tháng Kadar theo Phật lịch) - Đây là ngày cuối cùng của một chu kỳ mặt trăng xoay quanh trái đất và cũng là thời điểm hết thời vụ của năm, nhằm đưa tiễn mùa mưa, mùa nước, chào đón mùa khô và tạ ơn thần mặt trăng đã ban cho mùa màng tốt tươi.

 

Lễ hội Ok Om Bok ở Trà Vinh. Ảnh: travinh.dcs.vn

 

Trong tiếng Khmer, "Ok" nghĩa là đút, "Om-bok" nghĩa là cốm dẹp. Như vậy có thể hiểu Ok Om Bok có nghĩa là hành động đưa cốm dẹp vào miệng. Ðây cũng là nghi thức chính mang ý nghĩa tâm linh rất lớn với đồng bào Khmer. Lễ Ok Om Bok được tổ chức trong các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, lễ hội có quy mô lớn nhất là ở khu vực tỉnh Sóc Trăng vì nơi đây tổ chức hội đua ghe ngo quy tụ nhiều ��ội ghe và vận động viên các tỉnh tham gia, thu hút người dân trong và ngoài tỉnh đến xem.

 

Cốm dẹp - lễ vật không thể thiếu trong lễ cúng trăng. Ảnh: Internet

 

Khái quát quá trình diễn ra lễ hội Ok Om Bok

Lễ hội Ok Om Bok thường diễn ra tại sân chùa, sân nhà, hoặc một khu đất trống để mọi người dễ dàng quan sát Mặt trăng.

 

Ảnh: Internet

 

Theo Trần Văn Bổn – tác giả cuốn “Một số lễ tục dân gian người Khmer Đồng bằng sông Cửu Long", để chuẩn bị cho lễ cúng trăng (trước khi trăng lên) người Khmer thường làm một chiếc cổng bằng tre có trang trí hoa lá; trên cổng giăng một dây trầu gồm 12 lá trầu cuốn tròn tượng trưng cho 12 tháng trong năm và một dây cau gồm 7 trái chẻ vỏ ra như hai cánh con ong, tượng trưng cho 7 ngày trong tuần.

Ngoài các loại trái cây, nông sản thì mâm lễ vật cúng trăng của đồng bào Khmer không thể thiếu cốm dẹp.

 

Mâm cúng được đặt trước sân nhà, trước lúc trời tối trăng lên. Ảnh: VOV

 

Mâm cúng đầy đủ của người Khmer dâng lên thần mặt trăng. Ảnh: dulichvn.com

 

Cả nhà cùng cầu nguyện và dâng lễ vật lên thần mặt trăng. Ảnh: VOV

 

Tất cả các lễ vật được trưng bày đẹp mắt trên chiếc bàn đặt giữa sân, mọi người trong gia đình cùng nhau cầu nguyện, tạ ơn thần linh. Sau đó, nghi thức quan trọng khác được thực hiện là các sư sãi, các vị achar (kru achar – là người có uy, vai trò quan trọng tại các phun sóc), người có uy tín trong cộng đồng, phum sóc hoặc người cao tuổi nhất (trong gia đình) chọn thức ăn mỗi thứ một ít nắm vào tay, trong từng nắm ấy lúc nào cũng phải có cốm dẹp. Người chủ sự lần lượt đút vào miệng từng trẻ nhỏ, vỗ nhẹ sau lưng cùng với câu hỏi các em ước muốn gì. Người Khmer tin rằng, những câu trả lời của các em sẽ là niềm tin và động lực của người lớn vào năm tới.

 

Người chủ sự đút cốm dẹp cho trẻ em sau khi thực hiện lễ cúng trăng. Ảnh: VOV 

 

Các sư sãi ở chùa thực hiện nghi thức đút cốm dẹp cho trẻ em. Ảnh: giacngo.vn

 

Sau các nghi thức, mâm cúng được dọn xuống và mọi người cùng quây quần thưởng thức, với ý nghĩa chung hưởng lộc của thần mặt trăng cũng là thể hiện sự gắn bó, kết chặt tình thân.

Ngoài phần lễ nghiêm trang, lễ hội Ok Om Bok còn đươc tổ chức ở các chùa, phum sóc với phần hội rộn ràng, vui tươi, mang tính cộng đồng rất cao, với các hoạt động như: hội hoa đăng, trò chơi dân gian, biểu diễn văn nghệ, cùng nhau hát múa những bài ca, điệu múa truyền thống dưới ánh trăng rằm trong niềm vui được mùa. Đặc biệt, cuộc thi đua ghe ngo, một trong những hoạt động sôi nổi được mọi người mong đợi nhất.

 

Thả đèn gió dâng lên mặt trăng. Ảnh: VOV

 

Các hoạt động văn nghệ diễn ra trong lễ hội Ok Om Bok. Ảnh: vietfun travel

 

Lễ hội Ok Om Bok ngày nay đã trở thành một lễ hội mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer ở các tỉnh Nam bộ. Lễ hội còn thể hiện rõ nét lịch sử canh tác lúa mùa lâu đời, các hình thức diễn xướng, trò chơi, ẩm thực dân gian, sự ra đời môn thể thao đua ghe ngo của đồng bào Khmer...

 

Đua ghe ngo. Ảnh: Internet

 

Lễ hội Ok Om Bok – 2022, được diễn ra vào ngày 15/10/2022 âm lịch (tức 8/11/2022 dương lịch).